Egitim 8

DERSA HE?TEMÎN

 

Silavdayîn. Tu bi xêrê hatî? Fermo, derbasî ser sifrê bibe. Her hebe! Nox?îcan be!

 

Rêziman: Alfabeya kurdî, tîp, kîte, peyv

 

 

 

• Tu bi xêrê hatî?

Ø      Xêra xwedê li te be.

Ø      Di nava xêrê de bî.

Ø      Xêredar bî.

o       Hûn ji ku tên?

Ø      Em ji malê tên.

o       Hûn bi çi hatin?

Ø      Em bi peyatî hatin.

o       Hûn kengî ji malê derketin?

Ø      Ev saetek heye.

o       Hûn saet çendê ji malê derketin?

Ø      Saet dehê.

o       Zarok çawa ne?

Ø      Ba? in. Destê we radimîsin.

o       We çima zarok bi xwe re neanîn?

Ø      Mamosta karê malê dabû wan; ji ber vê, nikarîbûn bihatana.

 

 

 

 

v     Hûn ser seran û ser çavan hatin.

    * Ser û çavê we her sax bin.

v     Dîsa werin.

      *Ser çavan. Ku derfeta me çêbû, emê werin.

Wê çavê me li rêka we be; hûn jî carekê werin.

v     Ser çavan. Çawa me derfet dît, em tên.

      *Ji bo xwarinê spas dikim; gelekî xwe? bû.

v     Spas xwe?. Her dem werin, ez her dem çêkim.

     * Dê bi xatirê we. Bimînin di nava xêr û xwe?iyê de.

v     Oxir be. Silavan li zarokan bikin.

      *Ser çavan. ?ev ba?.

v     ?ev ba?.

 

Li gorî van saetan demên rojê binivîsînin:

Saet :06 00 ……………………………….

Saet :12.00 ……………………………….

Saet : 15.00 ………………………………

Saet.: 19.00 ………………………………

Saet : 21.00 ……………………………..

 

DERSA YEKEMÎN

01- 08 Mijdar. 2008 ?emî

Xwe nasandin bide. Navê te çi ye? Tu çi karî dikî? Tu ji ku yî? Tu çend salî yî? Rew?a te çi ye?

Rêziman: Cînavkên kesanî

 

CÎNAVKÊN KESANÎ

 

Kesê yekem ê kit/Kesa yekem a kit: Ez           ich

Kesê duwem ê kit/Kesa duwem a kit: Tu         du

Kesê sêyem ê kit/Kesa sêyem a kit: Ew           er, sie, es

 

Kesên yekem ên kom: Em       wir

Kesên duwem ên kom: Hûn     ihr

Kesên sêyem ên kom: Ew        sie

 

Di zimanê kurdî zaravayê kurmancî de hinek lêker hene ku di dema borî de nayên ki?andin û bi vê sedemê cînavkên kesanî didin guherandin.

Mînak; kirin, xwarin, dîtin, ?u?tin, anîn, birin, birîn, ?andin û hemû lêkerên bi andin bi dawî dibin.

Ji vana re dibêjin, lêkerin bireserê digrin. Yanî lêker bi bireserekê /pev ve tê ser ziman. Di rew?ên wiha de mirov ji lêkerê pirsa `Çi`, `Kê` dipirse. Ger hevok bersivê bide, ew lêker bireserê digre. Ger lêker bersivê nede, ew lêker bireserê nagre.

 

Ez hatim.

Çi?

Ez hatim.

 

Min xwar.

Çi? (Te çi xwar?)

Min sêvek xwar.

 

Min dît?

Kê? (Kê kî dît?)

Min ew dît.

 

Ew çû.

Çi?

Ew çû.

 

Min kir.

Çi? (Te çi kir?)

Min kar kir.

 

Wekî tê dîtin; dema hevok bi Ez, Ew destpê dike, mirov nikare jê bipirse; `Çi çû?` ji ber kû bersiva wê ji xwe di kireyê de ango di cînavkê de hatiye dayîn.

Lê dema mirov dibêje; Min xwar. tê de bireserek ve?artî heye. Em dikarin bipirsin; `Te çi xwar?` û wê kirde ango cînavk bersiva me bikaribe bide, bêje: `Min sêvek xwar.`

 

 

 

Ez        ich                               Min                  mir

Tu        du                                Te                    dir

Ew       er, Es, sie                      Wî                   ihm

        Wê                 ihr

 

Em       wir                                Me                  uns

Hûn      ihr                                We                  euch

Ew       sie                                Wan                ihnen

 

Ez ji ser darê ketim.

Tu ji ser darê ketî.

Ew ji ser darê ket.

 

Em ji ser darê ketin.

Hûn ji ser darê ketin.

Ew ji ser darê ketin.

 

Min sêvek xwar.

Te nanek xwar.

Wî hirmiyek xwar.

Wê hêkek xwar.

 

Me xwarin xwar.

We ?îv xwar.

Wan ta?tê li hew?ê xwar.

 

Di zimanê kurdî zaravayê kurmancî de kirde di serê hevokê de cih digre. Hevokek ji kirde û lêkerekê pêk tê. Di hevokê de dibe ku kirde ve?artî be. Lê hevok ti carî bê lêker nikare were sazkirin. Kirde her dem di hundirê lêkerê de dikare were dîtin.

 

Ez ji ser darê ketim.

Ez ketim.

Ketim.

Ew ji ser ban daket.

Ew daket.

Daket.

 

Min par garis çand.

Min garis çand.

Min çand.

                                                           

Wek di van mînakan de tê dîtin. Dema hevok bi lêkerên bireserê digrin were sazkirin, pêwîst e kirdeya wê diyar be. Mînak; hevoka `Min çand.` ku  wekî `çand` were nivîsandin, ti wateyê nade. Lê hevoka `Ew daket.` ku wekî `daket` were nivîsandin, mirov bi hêsanî têdigihêje ku kesê/a sêyem a/ê kit daketiye.

DERSA HE?TEMÎN

Rêziman: Alfabeya kurdî, tîp, kîte, peyv

 

Ji nî?aneyên dengan bi me didin nasîn re tîp tê gotin.

 

Alfabeya Kurdî / Kurdish Alphabet

Aa, Bb, Cc, Çç, Dd, Ee, Êê, Ff, Gg, Hh, Xx, Ii, Îî, Jj, Kk, Qq, Ll, Mm, Nn, Oo, Pp, Rr, Ss, ??, Tt, Uu, Ûû, Vv, Ww, Yy, Zz

 

 

31 tîpên kurdî hene.

8 tîp dengdêr in. (dengdêr = bi deng)

 

Aa, Ee, Êê, Ii, Îî, Oo, Uu, Ûû

 

23 tîpên dengdar hene. (dengdar= bê deng)

 

Bb Cc Çç Dd Ff Gg Hh Xx Jj Kk

Qq Ll Mm Nn Pp Rr Ss ?? Tt Vv Ww Yy Zz

 

01- Aa         Agir ( das Feuer)

02- Bb        Bizin (die Ziege)

03- Cc         Cawbir (die Schere)

04- Çç         Çav (das Auge)

05- Dd        Dest (die Hand)

06- Ee         Ewr (die Wolke)

07- Êê         Êzing (das Brennholz)

08- Ff                   Firoke (das Flugzeug)

09- Gg        Gulberoj (die Sonnenblume)

10- Hh        Hêlîn ( das Nest)

11- Xx        Xox ( der Pfirsich)

12- ?i           ---

13- Îî           Îsot (der Pfeffer)

14- Jj                   Jinemal ( die Hausfrau)

15- Kk        Kîvro?k ( der Hase)

16- Qq        Qeresî (die Kirsche)

17- Ll                   Lênûs (das Heft)

18- Mm       Masî (der Fisch)

19- Nn        Neft (das Petroleum)

20- Oo        Ol (die Religion)

21- Pp         Pênûs (der Stift)

22- Rr         Rê (der Weg)

23- Ss         Sivorî (das Eichhörnchen)

24- ??         ?û?e (die Flasche)

25- Tt                   Teyr (der Vogel)

26- Uu        ---

27- Ûû        Û

28- Vv         Vekirî (offen)R

29- Ww       Werdek (die Ente)

30- Yy         Yek (1) ( die Eins)

31- Zz         Zebe? ( die Wassermelone)

 

Peyvên kurdî bi tîpa Ii, û bi tîpa Uu destpê nakin. Ger hinek peyv bi van tîpan destpê bikin, ew ji zimanekî biyanî hatine nav zimanê kurdî.

 

Kîte : Ji be?ê herî biçûk ê peyvê re `kîte` tê gotin. Kîte tên cem hev peyvan saz dikin. Kîte bi tena serê xwe dibe ku ne xwediyê wateyekê be, lê dema tên cem hev û peyvê saz dikin wê demê watedar dibin. Bi vê sedemê dema mirov peyvekê bilêv bike, divê ne bi awayekî rasthatinî, li gorî kîteyan bilêv bike.

 

Serxwebûn : ji sê kîteyan pêk hatiye. Ser/xwe/bûn.

Deshilatdarî  :des/hi/lat/da/rî

Birîndar : bi/rîn/dar/

Ke?tî : ke?/tî

Êvar : ê/var

Dibistan :di/bis/tan

 

Kîteyên di zimanê kurdî de, ji yek tîpê heta pênc tîpan dikarin werin sazkirin.

a/gir, û, ê/var, ê/zing, o/de, a/dar, a/xîn   kîteyên bi tîpekê

av/zê, ez/man, az/mûn, we/lat, da/yîk, bi/ra, av.  kîteyên bi du tîpan.

Ser/sal, sêl, sêv, kêr, kar/bi/dest, kar/geh, Kur/dis/tan kîteyên bi sê tîpan

Dest, reng, deng, a/heng, ho/?eng, zi/ving, ku/lîlk, kîteyên bi çar tîpan

?keft, stêrk, stran, skrat,  kîteyên bi pênc tîpan.

 

Kîte dikare ji tîpek dengdêr ango ji tîpek dengdêr û çend tîpên dengdar pêk werin, lêbelê kîte ji tîpên dengdar tenê pêk nayên; divê di nava kîteyê de her tîpek dengdêr hebe.

 

Peyv : Ji rêzetîpên watedar re peyv tê gotin. Her peyv divê xwediyê wateyekê be. Ger rêzetîpek bê wate be, ew nabe peyv.

 

Navên mirovan, navên ajalan, navên ?înatiyan, navên hebûnan, navên heyîneyan, navê hestan, navê ramanan, navê daxwazan, navên hêviyan, navên xeyalan tev her yek peyvek in. peyv bi kêrî axaftinê tên. Mirov bi rêka peyvan dikare ramana xwe û hestên xwe bîne ser ziman, kar, xebat û xwesteka xwe vebêje. Peyv di hi?ê mirov de wekî xezîneyekê cih digrin. Xezîneya peyvan a kesekî çiqasî dewlemend be ewqasî dikare wî zimanî bi hêsanî bîne ser ziman. Ji bo vê divê mirov peyvan rast, durist, li gorî wateya wan û gelek peyvan zanibe.